Mediat e minoriteteve deri më sot mund të konsiderohen eksperimentale. Edhe pse pas viteve ’90 minoritetet kanë bërë përpjekje për t’u përfaqësuar me zërin e tyre, ky zë nuk ka pasur gjithmonë vazhdimësi. Shumë prej tyre kanë tentuar të krijojnë shtypin e tyre, por shpesh një pjesë e mirë e gazetave janë mbyllur dhe më vonë një dashamirës tjetër i komunitetit ka ngritur një gazetë tjetër. Shumë prej këtyre mediave kanë marrë fonde nga shtetet e tyre të origjinës.

Në vitet e fundit, një pjesë e rëndësishme e komunikimit mediatik të minoriteteve është zhvendosur drejt mediave online dhe rrjeteve sociale. Faqe në Facebook, kanale në YouTube dhe platforma digjitale komunitare kanë zëvendësuar pjesërisht shtypin e shkruar tradicional, për shkak të kostove më të ulëta dhe aksesit më të gjerë. Megjithatë, edhe këto forma mbeten shpesh të përkohshme dhe të varura nga projekte të financuara nga donatorë.

Shtypi i shkruar në gjuhën maqedonase
Para vitit 1990 në Shqipëri nuk ka pasur shtyp të shkruar në gjuhën maqedonase. Shoqata “Drushtvo Prespa” e komunitetit maqedonas në Prespë nxori gazetën e saj për herë të parë në këtë gjuhë në shkurt të vitit 1994. Kryeredaktor i parë ishte zoti Spase Mazenkovski. Gazeta quhej “Prespa” dhe ishte periodike, duke u publikuar një herë në muaj; për arsye financiare, mund të dilte edhe më rrallë. Gazeta botohej me ndërprerje deri në vitin 2012 dhe kishte profil të përgjithshëm: informative, kulturore, politike dhe argëtuese. Ajo shpërndahej falas dhe financohej nga dashamirës të ndryshëm të komunitetit. Vetëfinancimi nga shitjet në treg nuk ishte i mundur për shkak të numrit të vogël të popullsisë maqedonase.

Gazeta e maqedonasve të Gollobordës
Përveç mediave në gjuhën maqedonase të rrethit të Korçës, ka pasur përpjekje për të botuar një gazetë edhe nga përfaqësues të komunitetit maqedonas të zonës së Gollobordës, me emrin “MIR”. Kjo gazetë publikohej në Tiranë, e mbështetur nga intelektualë të zonës, të udhëhequr nga zoti Velo Cfarku, dhe shpërndahej falas tek popullsia maqedonase e Gollobordës.

Gazeta elektronike “Makedonium”
Shoqata maqedonase “SONCE” në Korçë nxori gazetën online “Makedonium” në dy gjuhë, shqip dhe maqedonisht, në dhjetor të vitit 2012. Kjo gazetë mori një çmim nga Unioni i Gazetarëve Shqiptar, dega Korçë, në dhjetor 2013. Ajo ka profil të përgjithshëm dhe ndiqet me interes nga komuniteti maqedonas.

Komuniteti maqedonas ka bërë përpjekje pozitive pas vitit 1990 për ngritjen e mediave në gjuhën maqedonase, si publike ashtu edhe private; si elektronike, ashtu edhe të shkruara. Këto media kanë luajtur rol pozitiv në informimin e popullsisë së komunitetit dhe në ruajtjen e gjuhës dhe kulturës së tyre. Megjithatë, ato kanë mbetur në nivelin e mediave lokale, pa pretendime serioze profesionale. Komuniteti relativisht i vogël nuk mund të sigurojë mbështetje financiare të vazhdueshme, duke i lënë mediat në dorën e donacioneve. Kjo e vështirëson mbijetesën e tyre, sidomos përballë konkurrencës me mediat serioze shqiptare dhe maqedonase. Në këto rrethana, mbajtja e programit në gjuhën maqedonase në Radio Korçë, e financuar nga shteti, mbetet mënyra më e mirë për të garantuar praninë mediatike në gjuhën maqedonase.

Programet në gjuhën maqedonase në Radio Korçë
Programet radiofonike në gjuhën maqedonase filluan në gusht 1991, pas kërkesës së deputetit të Korçës, Mitre Nedelko. Përpara vitit 1990, nuk kishte programe në gjuhën maqedonase për popullsinë maqedonase brenda vendit, vetëm për degjues jashtë shtetit. Fillimisht transmetimi ishte 30 minuta në ditë dhe më pas u shkurtua në 15 minuta. Programi u fokusua kryesisht në përkthimin e lajmeve nga Radio Korça në maqedonisht dhe muzikë maqedonase. Financimi ka qenë vetëm nga buxheti i Radiotelevizionit Shqiptar, ndërsa bashkëpunimi me RTM ka qenë minimal. Me zhvillimin e mediave të tjera, interesi gradualisht ra, por programi mbeti një mjet i rëndësishëm për ruajtjen e gjuhës.

Radio private “Prespa”
Radio private “Prespa” u themelua pas lejes për mediat private në vitin 1998, pronar Llazi Nikolla nga Liqenas. Licenca lokale u mor në 2003, por radioja ndaloi transmetimin pas vitit 2005 për arsye teknike dhe financiare. Ajo transmetonte vetëm muzikë maqedonase dhe nuk kishte staf profesional.

TV Kristal Plus
Nga viti 2010, TV Kristal Plus në Korçë filloi transmetimin e muzikës maqedonase, duke kontribuar në ruajtjen e kulturës maqedonase. Aktualisht përpiqet të gjejë mbështetje për prodhimin e lajmeve në gjuhën maqedonase.

Minoriteti serbo-malazez
Programi i parë në gjuhën serbe u zhvillua në TV Koplik në vitin 2013 me 17 emisione, një herë në javë dhe ritransmetim të dielave. Programi u bashkëfinancua nga Ministria e Kulturës e Serbisë, ndërsa përpjekjet për akses në mediat shqiptare ende nuk kanë sjellë rezultate të plota.

Minoriteti rom
Pas vitit 1990, kultura rome u aktivizua me ansamble muzikore dhe emisione televizive, si ai i Arben Kosturit. Aktualisht, emisioni “Të barabartë” transmetohet në TVSH dhe është i pranishëm edhe online me titra shqip dhe anglisht.

Egjyptianët e Shqipërisë
Zëri i komunitetit egjiptian është më i vakët. Gazeta “PAPIRUS” dhe një numër i vetëm i “Zëri i egjiptianëve” janë ndërprerë, ndërsa aktualisht ekziston një faqe online joaktive. Përfaqësimi realizohet kryesisht përmes broshurave dhe prononcimeve në media të ndryshme.

Vllehët
Minoriteti vlleh ruan gjuhën përmes botimeve si “Fratsia”, “Orama” dhe “Farsarotu”. Më shumë ndihmë vjen nga familja dhe shkolla lokale. Vetëm 5% e të rinjve flasin gjuhën vllehe.

Minoriteti grek
Mediat greke përfshijnë gazetën “I foni tis omonias” dhe emisione të shkurtër radio-televizive. Përjashtuar lulezimin fillestar të mediave online, sot roli i tyre mbetet i kufizuar.

Boshnjakët
Komuniteti boshnjak në Shijak ruan gjuhën dhe zakonet e veta. Ka pasur botime të ndryshme, por nuk ka pasur ndonjë media që të përfaqësojë plotësisht minoritetin.

Përfundim
Edhe pse pas viteve ’90 është bërë përparim në ngritjen e mediave të minoriteteve në Shqipëri, sfidat mbeten: mungesa e qëndrueshmërisë financiare, audienca e kufizuar dhe varësia nga donacionet. Sot, roli i mediave digjitale është rritur, por ato nuk e zëvendësojnë plotësisht nevojën për media të strukturuara, profesionale dhe të mbështetura institucionalisht. Në këtë kontekst, mediat publike mbeten garancia kryesore për ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe informimit të minoriteteve në afatgjatë.